Dziewięć miesięcy po wybuchu wojny z Iranem prezydent USA Donald Trump ma coraz mniej pola manewru. Zamiast szybkiego uderzenia lub porozumienia Waszyngton stawia na utrzymanie obecnej sytuacji: presję ekonomiczną, blokadę morską i gotowość do eskalacji, gdyby zaszła potrzeba.
Dlaczego Trump nie spieszy się z umową
W czwartek Trump napisał w mediach społecznościowych, że USA nie potrzebują umowy z Iranem, bo mają zamrożone na zagranicznych kontach miliardy dolarów należących do Teheranu. Po spotkaniu z premierem Kataru, który próbuje mediować, dodał, że arabscy sojusznicy z Zatoki wolą „status quo” w postaci trwającej presji gospodarczej. Atak jego zdaniem „wydaje się mało prawdopodobny”, choć USA pozostają w pełnej gotowości.
To wyraźna zmiana wobec wcześniejszych gróźb szybkich i intensywnych uderzeń. Zbiegła się ona z dwoma politycznymi ciosami. W Izraelu premier Benjamin Netanjahu, najbliższy sojusznik Trumpa w tej wojnie, jest po wyborach bliski utraty władzy. W USA Republikanie stracili większość w Kongresie po wyborach połówkowych, a wiceprezydent JD Vance przypisał porażkę niepopularnej wojnie z Iranem i charakterowi relacji z Izraelem.
Presja ekonomiczna zamiast ofensywy
Sekretarz stanu Marco Rubio przekonuje, że działań wojskowych nie trzeba podejmować, bo sankcje robią swoje. USA utrzymują morską blokadę, która nie pozwala irańskim statkom wozić ropy m.in. do Chin. Według amerykańskiego wojska odcięła ona Iran od co najmniej 25 mld dolarów przychodów.
Duży cios przyszło też z innej strony: Zjednoczone Emiraty Arabskie latem zerwały wszelkie więzi gospodarcze i handlowe z Iranem, choć były jednym z jego największych partnerów. Dowództwo Centralne USA ogłosiło dodatkowo operację „Iron Gate”, która ma utrudnić Iranowi przerzut zaawansowanej broni drogą lądową i przez Morze Kaspijskie.
Cieśnina Ormuz wciąż pod kontrolą Iranu
Iran wprowadził zasadę, że statki muszą uzyskać jego zgodę na przepłynięcie przez cieśninę Ormuz, która przed wojną była wolna. Irańskie media publikują nagrania ataków na jednostki łamiące te reguły. Amerykanie pomagają tankowcom przepływać trasą blisko wybrzeża Omanu, co umożliwia eksport ropy z państw arabskich. Nie rozwiązuje to jednak problemu z gazem skroplonym, nawozami i aluminium, a kraje takie jak Kuwejt, Katar czy Bahrajn mają kłopot z importem towarów.
Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego gospodarki państw Zatoki są w recesji mimo wyższych cen ropy. W tym roku PKB Kuwejtu, Kataru i Iraku ma spaść o około 16 proc., a Bahrajnu o 11 proc.
Ryzyko eskalacji nie znika. USA wysyłają w region trzeci lotniskowiec, a Iran pokazał nowy podziemny zakład produkcji rakiet. Strony nadal wymieniają ograniczone ciosy: Iran twierdzi, że USA uderzyły w jego wyspę w cieśninie, a Gwardia Rewolucyjna odpowiedziała atakiem na amerykański radar w Bahrajnie. Wojna rozlała się też na Jemen, gdzie wznowiono walki między Arabią Saudyjską a Huti. Według ONZ około 330 tys. Jemeńczyków musiało opuścić domy.
Impas w rozmowach
Iran deklaruje gotowość do krótkiej przerwy w atakach na statki, ale przed bezpośrednimi rozmowami o programie jądrowym żąda spełnienia siedmiu warunków. Należą do nich zniesienie sankcji, koniec blokady, odmrożenie irańskich środków i zawieszenie broni na wszystkich frontach, także w Libanie i Strefie Gazy. Rubio nazwał te żądania „absurdalnymi”. Nie widać też zgody na wywiezienie wzbogaconego uranu za granicę, bo szef irańskiej Rady Najwyższej Bezpieczeństwa Narodowego Mohsen Rezaei oświadczył, że nawet jego ułamek nie opuści kraju.
Wysoki rangą dyplomata ZEA Anwar Gargash ostrzegł, że region powinien przygotować się na długi okres niepewności bez pewności szybkiego rozwiązania.
Co to oznacza dla Polski
Polska nie jest stroną konfliktu, ale jego skutki mogą docierać do nas pośrednio. Cieśnina Ormuz to ważny szlak dla światowego handlu ropą, gazem skroplonym i nawozami, więc przedłużające się zakłócenia mogą wpływać na ceny na rynkach globalnych. Jak mocno odbije się to na polskich cenach paliw czy nawozów, zależy jednak od wielu czynników, których z samego artykułu nie da się ocenić.
Dla czytelnika w Polsce najważniejszy wniosek jest taki, że szybkiego końca wojny nie widać. Utrzymanie status quo oznacza dalszą niepewność na rynkach surowców i ryzyko gwałtownych zwrotów, jeśli któraś ze stron zdecyduje się na eskalację.
Źródło: NPR – „What’s Trump’s strategy now with Iran? To keep things as they are”
