Amazon zapowiedział, że jego program dostaw dronami Prime Air obejmie do końca 2026 roku prawie 500 miast i miasteczek w USA. Dla wielu osób to ciekawostka, ale dla ludzi z zespołem stresu pourazowego (PTSD) bzyczące nad głową maszyny mogą być źródłem silnego lęku.
Latające dostawy wchodzą na przedmieścia
Oprócz Amazona podobne usługi rozwijają DoorDash oraz Zipline, które współpracuje z Uberem i Walmartem. Według autora oryginalnego tekstu oznacza to, że drony zrzucające paczki na trawniki przy domach wkrótce staną się czymś zwyczajnym. Branża usuwa przy tym ostatnie przeszkody w amerykańskim nadzorze lotniczym (FAA) i przechodzi do lotów poza zasięgiem wzroku operatora.
Jednocześnie rośnie liczba osób na świecie, u których drony wywołują PTSD lub inne zaburzenia lękowe. Wpływają na to wojny w Ukrainie, w Gazie i w Libanie, a także atrakcyjne dla mediów nagrania ataków, które krążą w internecie.
„Dronofobia” w czasie wojny
Część ukraińskich lekarzy używa określenia „dronofobia” dla szczególnej nadwrażliwości, połączonej z pobudzeniem i unikaniem bodźców. Zespół amerykańskich i ukraińskich psychiatrów ostrzega, że szczególnie narażeni są ci, którzy w ataku dronów zostali ranni, bo wciąż żyją w cieniu kolejnych uderzeń.
Kluczowy jest dźwięk. Dr Joseph L. Bonvie z Massachusetts General Hospital napisał wraz z zespołem: „Narastający ton zbliżającego się drona budzi strach i poczucie bezradności jeszcze przed atakiem”. Podobne obserwacje pochodzą z Gazy. Jordański psychiatra Mohammad Abu Slaih opisał 19 pacjentów, z których wszyscy reagowali fobią na odgłos dronów, a u trojga dzieci pojawił się lęk przed patrzeniem w niebo.
Armia USA porównuje potencjał dronów do wywoływania PTSD z „szokiem pociskowym” z I wojny światowej i „zmęczeniem bojowym” z II wojny. Lęk może utrzymywać się także wtedy, gdy drona już nie ma w pobliżu.
Nie tylko ofiary ataków
Problem dotyczy również operatorów. Badanie z 2014 roku wykazało, że 4,3 proc. operatorów dronów w amerykańskim lotnictwie miało objawy powiązane z PTSD o nasileniu od umiarkowanego do ekstremalnego. Nowsze prace wskazują, że ryzyko jest podobne jak u załóg samolotów w strefach walk. Operatorzy przez dni lub tygodnie obserwują cele, a po uderzeniu oglądają jego skutki.
Według psychiatry Nedy Gould z Johns Hopkins School of Medicine do traumy dokłada się internet. Nagrania ataków można oglądać bez końca, a komentarze bywają okrutne.
Z tekstu wynika też, że drony mogą działać na osoby z PTSD wynikającym z zupełnie innych przeżyć. Wyzwalaczem bywa dźwięk, cień albo kształt na skraju pola widzenia. Niepokój budzi też nadzór: w USA ponad tysiąc służb wystąpiło o zgody FAA na loty dronów, m.in. w programach „drone first responder”.
Co to oznacza dla Polski
Zapowiedzi Amazona dotyczą Stanów Zjednoczonych i artykuł nie podaje, kiedy podobne usługi mogłyby pojawić się w Polsce. W UE loty dronów podlegają osobnym przepisom, więc amerykańskie rozwiązania nie przeniosą się automatycznie. Temat ma jednak znaczenie także u nas, ponieważ w Polsce mieszka wiele osób, które doświadczyły wojny w Ukrainie, a o dronach słyszą codziennie w wiadomościach.
Jeśli takie usługi dotrą do Europy, firmy i samorządy będą musiały uwzględnić hałas i częstotliwość lotów. Dla osób z PTSD ważne mogą być też zapowiedzi tras lotu. Osoby, które zauważą u siebie silny lęk po usłyszeniu drona, powinny porozmawiać z lekarzem lub psychoterapeutą, bo objawy da się leczyć.
Źródło: Ars Technica – „Delivery drones are coming. For some with PTSD, that’s a terrifying prospect.”

